Autor: Ida Matysiak

Przeprowadzenie audytu dostępności architektonicznej jest istotne nie tylko ze względów formalnych. Przede wszystkim pozwala ocenić stopień dostępności budynku dla osób ze szczególnymi potrzebami oraz wskazać obszary wymagające dostosowania.

Czym jest audyt dostępności architektonicznej?

Można go rozumieć jako proces, bo wymaga on co najmniej kilku kroków, którego celem jest ustalenie, czy dane miejsce (na przykład budynek użyteczności publicznej) jest dostępne dla osób z niepełnosprawnościami. Celem przeprowadzenia audytu jest nie tylko wskazanie możliwych problemów, ale przede wszystkim wskazanie rozwiązań, jak również sposobu ich wdrożenia.

Swoistego rodzaju zasady dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami zostały opisane są w poradniku dostępnym na stronach rządowych. Jednocześnie ustawa z 19 lipca 2019 roku wskazuje kwestie prawne związane z tą problematyką.

W tym akcie prawnym znajdują się między innymi przepisy z których wynika, że obiekty instytucji publicznej muszą posiadać rozwiązania dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Na czym polega audyt dostępności architektonicznej?

Skupmy się teraz na kwestiach technicznych. Sam bowiem proces i raport z jego przeprowadzenia jest oparty o pewne punkty związane z konkretnymi obszarami. Zakres przeprowadzanych działań obejmuje obszary:

• otoczenie (mamy tutaj na myśli między innymi parking, jak również ścieżki prowadzące do danego budynku,
• wejścia do nieruchomości (w tym m.in. jego oznakowanie),
• korytarze, windy, schody
• poszczególne pomieszczenia (biura, toalety, szatnię),
• system ewakuacji z budynku (w tym obecność systemów alarmowych).

Warto tutaj zaznaczyć, że sam proces dotyczy budynków i przestrzeni wokół nich, zarówno już wybudowanych jak i tych na etapie projektu. W pierwszym wypadku przeprowadzana przez nas analiza dotyczy stanu obecnego. Nie tylko sprawdzenia istniejących rozwiązań, ale również zasugerowanie możliwości poprawienia dostępności dla osób niepełnosprawnych.

W przypadku budowy nieruchomości służymy naszą wiedzą dotyczącą standardów, które należy uwzględnić już na etapie projektu. Mowa tutaj zarówno o rozwiązaniach takich jak plany tyflograficzne, ale także na przykład podjazdu dla wózków.

Ile kosztuje audyt dostępności architektonicznej?

Jednym z najbardziej istotnych czynników wpływających na koszt oceny dostępności budynków ma ich metraż. Istotna jest ilość poziomów (pięter). W przypadku mniejszych nieruchomości cena zwykle wynosi między dwa a trzy tysiące zł (netto). Tutaj warto zaznaczyć, że koszt jest również uzależniony od przeznaczenia budynku. Dom jednorodzinny, czy obiekt przeznaczenia publicznego, to różne wyzwania w kontekście przedsięwzięć zapewniających lub poprawiających dostępność dla osób z różnymi niepełnosprawnościami.

Podsumowanie

Znajomość dobrych praktyk i identyfikacja barier dotyczących budynków dla osób z niepełnosprawnością (na przykład poruszających się na wózkach inwalidzkich) jest w dzisiejszych czasach niezbędna. Likwidacja barier obiektów zarówno administracji publicznej, budynków użyteczności powszechnej (m.in. muzea) i domów to dobra praktyka, jak i obowiązek wobec osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

Audyt przeprowadzany przez Przestrzeń Dostępna to nie tylko przeanalizowanie barier, ale również rekomendacja działań i rozwiązań jakie należy wprowadzić. Zajmujemy się również ich wdrażaniem (na przykład plany tyflograficzne i fakturowe oznaczenie nawierzchni).

To rozwiązanie, które daje szansę na zwiększenie bezpieczeństwa osób z dysfunkcją wzroku w przestrzeni publicznej. Z naszego poradnika dowiesz się, czym jest system FON i w jaki sposób się go projektuje. Jak również tego dlaczego jest on pomocny.

Czym jest system FON?

Skrót ten rozwija się jako fakturowe oznaczenie nawierzchni. To system, którego głównym celem jest, projektowanie bezpiecznych ciągów komunikacyjnych i tak zwanych pól uwagi. Można to opisać, jako pewnego rodzaju zestaw wiadomości na temat ścieżek ruchu w danym miejscu i potencjalnym zagrożeń dla osób słabowidzących i niewidomych. Zaliczają się do nich na przykład schody lub miejsce na przystanku do którego podjeżdża trawmaj.

Fakturowe oznaczenie powierzchni – czym jest?

To wyczuwalne struktury, które stanowią oznakowanie dla niewidomych. Do ich zadań należy między innymi informowanie osoby o:

• zmianach kierunku,
• przeszkodach na drodze,
• istotnych z punktu widzenia ruchu punktów.

Zapewniają ułatwianie orientacji w otoczeniu i poruszania się po nim. Taki system musi być zostać zaprojektowany według określonych wymogów. Również dotyczących miejsca montażu. Zgodnych z wytycznymi, o których poniżej. Rozwiązanie te stosuje się w miejscach takich jak: ciąg o nasilonych ruchu, przystanki komunikacji miejskiej i przejścia dla pieszych. Zaleca sie aby ścieżki dotykowe projektować na chodnikach, których szerokość przekracza trzy metry. Takie elementy stosuje się również w budynkach o dużych powierzhniach. W ich częściach takich jak wejście (hol), łazienki etc.

Najważniejsze parametry ścieżek dotykowych

Są one określone przez normy ISO. Skupimy się na dwóch formach oznaczeń. Pierwsza z nich to elementy prowadzące. W ich skład wchodzą równoległe linie. Druga forma to znaczy ostrzegawcze. Składają się na nie wypukłe punkty.

W przypadku elementów wprowadzących istotne są trzy parametry. To szerokość górnej krawędzi, odległość między osiami linii i szerokość podstawy linii. Przykładowo jeśli szerokość podstawy z wymienionych parametrów wynosi 20 mm, to kolejne przedstawiają się: 60 do 80 mm , a górna krawedź to 10 mm (+ / – 1mm).

Znaki ostrzegawcze również opisane są trzema parametrami. To górna średnica punktów, odległość między osiami i dolna średnica punktów. I tu znowu posłużymy się konkretnym przykładem. Przy górnej średnicy wynoszącej 12 mm, kolejne parametry to 42 – 61 mm, Ostatni z podanych oblicza w się w prosty sposób. To górna średnica punktów plus 10 mm (+ / – 1). Stosowanie się do norm i parametrów przez wykonawcę, to możliwość spełnienia potrzeb osób niewidomych.

Jak przebiega realizacja wdrożenia systemu FON?

Najłatwiej będzie nam to przedstawić na własnym przykładzie. Tego w jaki sposób pracujemy. Wizja lokalna – w jej czasie dokonujemy pomiarów, jak też proponujemy najodpowiedniejsze rozwiązania biorące pod uwagę charakterystykę budynku, możliwości techniczne jak i możliwości finansowe klienta.

• Wizja lokalna, pomiary i dobór odpowiednich rozwiązań są bezpłatne.
• Przedstawienie wyceny – na życzenie klienta przedstawiamy kilka możliwych rozwiązań, wraz z uwagami odnośnie wad i zalet każdego z nich
• Przyjęcie zlecenia – podpisanie umowy oraz ustalenie dogodnego terminu montażu. Jesteśmy elastyczni – montujemy zarówno w czasie pracy danej instytucji jak i po jej zamknięciu dla klienta, w zależności od potrzeb. Termin montażu może nastąpić w ciągu kilku dni roboczych po otrzymaniu zlecenia, jeśli dany towar znajduje się na stanie. Termin realizacji zamówienia w przypadku rozwiązań, których aktualnie nie mamy w odpowiedniej ilości to od tygodnia do trzech tygodni, w zależności od potrzeb klienta, ale też warunków niezależnych (okres montażu, tyo obiektu).
• Realizacja zamówienia – realizacja może trwać od kilku godzin do kilku dni. Zależy to przede wszystkim od ilości zamówienia, ale też charakterystyki obiektu i jego dostępności.
• Zakończenie realizacji – zwieńczona podpisaniem protokołu zdawczo – odbiorczego, po uprzednim dokonaniu odbioru realizacji.

Jeśli mają Państwo jakieś pytania na temat naszej oferty, systemu, czy realizacji, zapraszamy do konktaktu z Nami.

To rozwiązanie, które pozwala zapoznać się z specyfiką budynku. Dzięki planom tyflograficznym osoby niewidome i słabowidzące mogę korzystać między innymi z urzędów, a także budynków użyteczności publicznej (na przykład muzeum).

Czym są plany tyflograficzne?

W projektowaniu architektonicznym nowych budynków, ale również dostosowywania już istniejących, bardzo istotnym aspektem jest znoszenie barier i wprowadzenie pewnych usprawnień. W naszym przypadku skupiamy się na osobach mających problemy z widzeniem.

Wśród wykorzystywanych obecnie z powodzeniem rozwiązań (również przez Przestrzeń Dostępną) są między innymi dotykowe oznaczenia pomieszczeń i plany tyflograficzne. Ich zadanie jest proste. Umożliwiają osobom niewidomych i słabowidzącym zapoznanie się z danym obiektem.

Mogą być umieszczeniach w budynkach, ale również przed nimi. Na przykład, jeśli mamy do czynienia z kompleksem (może to być uczelnia). Ich nadrzędnym celem jest przedstawienie informacji między innymi o rozkładzie pomieszczeń i sposobu dotarcia do nich. Jak również o drogach ewakuacyjnych. Mają one bezpośredni wpływ na zwiększenie dostępności przestrzeni dla osób niewidomych i słabowidzących. Takie rozwiązanie mają określone wymogi, które muszą spełniać. I teraz się nimi zajmiemy.

Główne wymagania dotyczące planów tyflograficznych

Takie tablice przede wszystkim muszą dawać możliwość interpretacji przy pomocy dotyku elementów przestrzeni budynków czy innych miejsc, gdzie zostały one umieszczone. Kolejnym istotnym aspektem jest kąt nachylenia planu względem poziomu. Trzeba mieć świadomość, że czytanie planu dotykowe może trwać nawet kilkadziesiąt minut. Kąt nachylenia powinien wynosić między 20 a 30 % względem poziomu. Wysokość przedniej krawędzi musi wynosić minimum 90 centymetrów.

Nastepny istotny wymóg, to kontrastowe oznaczenia. Takie plany są wykonywane z trwałych materiałów. Najczęściej to tworzywo sztuczne (na przykład pleksiglas). Sam montaż przebiega według określonych kroków. Zajmują się tym wyspecjalizowane firmy.

Plan tyflograficzny musi między innymi zawierać:

• schemat przestrzenny obiektu,
• oznaczenie wypukłe ścieżek dotykowych,
• opis w alfabecie braille,
• przyciski uruchamiające opis głosowy,
• mapa dotykowa,
• legendę opisującą wszystkie użyte symbole.

Gdzie umieszcza się plany tyflograficzne?

Ich głównym zadaniem jest większa dostępność budynków użyteczności publicznej (takich jak urzędy, szpitale, dworce, muzea) . Ustawa o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wskazuje między innymi obowiązkami nałożone na instytucje publiczne w zakresie wdrażania tego typu rozwiązań.

W kwestii szczegółów dotyczących konkretnego miejsca umieszczenia tabliczki ze schematem przestrzennym obiektu należy zdać się na audyt dostępności (przeprowadzamy go jako Przestrzeń Dostępna). Są też jasne przepisy ogólne. Na przykład – tablica musi być umieszczona wewnątrz budynku obok wejścia. Powinny do niej ścieżki dotykowe. Plany tyflograficzne i oznaczenia jakie się na nich znajdują również są szczegółowo określone.

Ile kosztuje tablica tyflograficzna?

W przypadku tego typu rozwiązań cena zależy między innymi od wymiarów. Niewielka tabliczka będzie kosztować kilkaset złotych. Skomplikowane plany wielopiętrowych budynków – kilka tysięcy. Warto również zaznaczyć, że cena jest zależna od materiału z którego są one wykonane, jak również sposobu montażu. Ostateczną decyzję i koszt wskazuje oczywiście wykonawca.

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ogłosił pierwszy nabór do programu “Dostępna przestrzeń publiczna”. Wnioski można składać od 1.05.2023 do 15.07.2023. W ramach programu można złożyć tylko jeden wniosek i otrzymać do 80% dofinansowania. Beneficjent zobowiązany jest wnieść w formie pieniężnej 20% wkładu własnego. Składanie wniosków odbywa się wyłącznie przez Generator udostępniony na stronie PFRON. Program realizowany będzie w latach 2023-2027 na terenie całego kraju, w drodze otwartego konkursu.

Kto może ubiegać się o dofinansowanie?

• jednostki samorządu terytorialnego tzn. gminy, powiaty i województwa w rozumieniu Konstytucji RP oraz ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa lub ich jednostki organizacyjne;
• kościoły lub inne związki wyznaniowe, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz ich osoby prawne;
• organizacje pozarządowe w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;
• podmioty lecznicze wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej oraz spółki prawa handlowego utworzone z przekształcenia tych podmiotów, w których większość udziałów ma Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, świadczące opiekę ginekologiczną, w tym opiekę prekoncepcyjną (opieka w okresie przed planowaną ciążą), opiekę podczas ciąży oraz po porodzie.

Program realizowany będzie w czterech modułach:

• Moduł A: likwidacja barier architektonicznych lub informacyjno-komunikacyjnych przez jednostki samorządu terytorialnego lub ich jednostki organizacyjne.
• Moduł B: likwidacja barier architektonicznych lub informacyjno-komunikacyjnych przez kościoły lub inne związki wyznaniowe oraz ich osoby prawne.
• Moduł C: utworzenie dostępnych lub poprawa dostępności placów zabaw przez jednostki samorządu terytorialnego lub ich jednostki organizacyjne, kościoły lub inne związki wyznaniowe oraz ich osoby prawne oraz organizacje pozarządowe.
• Moduł D: likwidacja barier technicznych, informacyjno-komunikacyjnych oraz wyposażenie w technologie wspomagające i urządzenia umożliwiające skorzystanie przez osoby z niepełnosprawnością z usług świadczonych przez podmioty lecznicze. Moduł ten obejmuje możliwość skorzystania z opieki ginekologiczno-położniczej powszechnie dostępnej, z której osoby z niepełnosprawnościami nie mogą korzystać z uwagi na występujące bariery.

Tworzymy przestrzeń dostępną. Wierzymy, że bariery istnieją jedynie w otoczeniu i dzięki wspólnej pracy możemy je zlikwidować.